15 საუკეთესო აბსურდული ფილმი, რომელთა გამოტოვებაც არ ღირს

nugo July 10, 2021

ეგზისტენციალური ფილოსოფიის თანახმად, ის, რასაც ჩვენ “აბსურდს” ვეძახით, კონტრასტული სამყაროს წინააღმდეგ ქმედებაა; ის არის შეუღწევადი კედელი, რომლის მიღმაც რეალური აზრები და სამყაროსადმი დამოკიდებულება იმალება. 1942 წელს ფრანგმა ფილოსოფოსმა ალბერ კამიუმ “სიზიფეს მითში” ადამიანის მდგომარეობა ძველი ბერძნული მითოსის პერსონაჟს, ღმერთების მიერ დასჯილ სიზიფეს შეადარა, რომელიც უზარმაზარი ლოდის მთის წვერზე ატანას ცდილობს. ზუსტად მასავით, ჩვენც იძულებულნი ვართ, უღმერთო გარემოში ვზიდოთ ჩვენი არსებობის ტვირთი მხოლოდ იმიტომ, რომ ვნახოთ, როგორ დაგორდება და მერე ისევ და ისევ დავიწყოთ მისი ატანა.

აბსურდი ხელოვნებასა და ლიტერატურაში განსაკუთრებით ფართოდ მე-20 საუკუნეში, ეგზისტენციალიზმის მოძრაობასთან ერთად გავრცელდა. თუმცა სიტყვა “აბსურდი” ბევრისთვის კომიკურ კონტექსტს ატარებს, ყველაზე ნაკლებად სახალისო თემებთან შეიძლება დავაკავშიროთ. ქვემოთ ჩამოთვლილი ფილმები სატირის, შავი იუმორის, ტრაგედიის, ჰიპერბოლისა და სხვა მრავალი მხატვრული ხერხის ოსტატური გამოყენებით ქმნიან აბსურდის ბრწყინვალე ნიმუშებს, რომლებიც ძალიან საინტერესო კუთხით, კიდევ ერთხელ გვაფიქრებენ ადამიანის არსებობის საკითხზე.

1. ზელიგი (ვუდი ალენი, 1983)

შეიძლება ითქვას, რომ ეს ვუდი ალენის ყველაზე ღირებული ფილმია. 1983 წელს გადაღებული “ზელიგი” მია ფეროუთი და თავად ალენით მთავარ როლში, მოგვითხრობს ლეონარდ ზელიგის ამბავს – კაცის, რომელიც იმდენად მორცხვი და გაუბედავია, რომ გარშემო არავის აქცევს ყურადღებას, არც მათ, ვინც მის ჩაკეტილ სამყაროს რამენაირად შეეხება.

ლეონარდ ზელიგი პოპულარული ხდება მას შემდეგ, რაც უნიკალურ ნიჭს აღმოაჩენს – როგორც ფიზიკურად, ისე სულიერად, მას ნებისმიერ ადამიანად გადაქცევა შეუძლია – ჩარლი ჩაპლინით დაწყებული, ჰიტლერით დამთავრებული. დიდებულმა იმიტატორმა სრულყოფილების საზღვრები არ იცის. სწორედ ამ დროს მიხვდება იგი, რა მნიშვნელოვანია საკუთარი იდენტობის ქონა და რამდენად მოქმედებს ის გარესამყაროსთან ურთიერთობაზე.

2. სიმღერები მეორე სართულიდან (როი ანდერსონი, 2000)

გენიალური შვედი რეჟისორის, როი ანდერსონის ეს შესანიშნავი სურათი-პოემა, რომელიც მაყურებელს ადამიანური სირთულეებისა და სიამოვნებების სამყაროს კარს უღებს. ფილმი ერთ-ერთია ანდერსონის “სიცოცხლის ტრილოგიიდან” რომელშიც ასევე შედის: “შენ, ცხოვრობ”(2007) და “მტრედი იჯდა ტოტზე და ყოფიერებაზე ფიქრობდა” (2014).

ინგმარ ბერგმანის ბნელი ეგზისტენციალიზმის გავლენის ქვეშ მყოფმა ანდერსონმა სიკვდილისა და სიგიჟის ზღვარზე მყოფი პერსონაჟების ცხოვრება უსასრულო კომედიურ-აბსურდული ფორმით გვიჩვენა. ტრილოგია ასევე განიცდის პერუელი პოეტის, სეზარ ვალიეხოს ლირიკის გავლენას, რომელიც მიმტევებლობაზე, სიყვარულსა და ტკივილზე გვესაუბრება. ეს ფილმიც მათი გამხნევებისთვისაა გადაღებული, ვინც ცხოვრებამ გაანადგურა.

3. მონტი პაიტონი: ბრაიანის ცხოვრება (ტერი ჯონსი, 1979)

“ბრაიანის ცხოვრება” მონტი პაიტონის ფილმებს შორის გამორჩეულია. ეს გონებამახვილური კომედია იესო ქრისტეს ცხოვრების სატირას წარმოადგენს, მთავარ პროტაგონისტად კი ბრაიანი გვევლინება – ახალგაზრდა მამაკაცი, რომელიც მესიის შობის დღეს დაიბადა და რომელსაც შეცდომით წინასწარმეტყველად მიიჩნევენ.

მონტი პაიტონის სულელური კომედიის სტილში მახვილგონივრულადაა ნაჩვენები, რაოდენ ირონიულია ორგანიზებული რელიგია და რატომ აფარებს მას მარტოსულობისა და უფუნქციობის შიშით შეპყრობილი ადამიანი თავს.

4. მატარებლები დიდი ყურადღების ქვეშ (ჟირი მენზელი, 1966)

ეს ფილმი “ჩეხოსლოვაკიური ახალი ტალღის” (მილოშ ფორმანი, ვერა ჩიტილოვა, ჟირი მენზელი) ერთ-ერთი წარმომადგენელია. ის მოგვითხრობს ახალგაზრდა კაცზე, მილოშზე, რომელიც ადგილობრივი რკინიგზის სადგურზე იწყებს მუშაობას. ამ ოსკაროსან კომედიაში მოქმედება II მსოფლიო ომის დროს, გერმანიის მიერ ოკუპირებულ ჩეხოსლოვაკიაში მიმდინარეობს, თუმცა ომის ნაცვლად რეჟისორი ვაგზალზე მცხოვრები პერსონაჟების სექსუალურ ბუნებას გვიშიშვლებს, რითაც გვიჩვენებს, რომ გარესამყარო ჩვენი სექსუალური გამოცდილებებისა და სურვილების უბრალო ფონია.

5. დოქტორი სთრეინჯლავი, ანუ როგორ ვისწავლე, აღარ შემშინებოდა და პირიქით, მყვარებოდა ბომბი (სტენლი კუბრიკი, 1964)

“დოქტორი სთრეინჯლავი” აბსურდულობის შეგრძნებას სასაცილოდ გრძელი სათაურის წაკითხვისთანავე ტოვებს. სტენლი კუბრიკის მიერ 1964 წელს გადაღებული ამ კომედიის მოქმედება ცივი ომის პერიოდში ვითარდება და გენიალური სატირით გვიხატავს შეიარაღებული კონფლიქტების აბსურდულობას.

პარანოიკი ამერიკელი გენერალი, რომელიც დარწმუნებულია, რომ რუსებმა აშშ-ში სასმელი წყალი დააბინძურეს, გადაწყვეტს მართვის სადავეები აიღოს და იწყებს მოქმედებებს, რომელმაც შეიძლება სამყარო ბირთვულ ჰოლოკოსტამდე მიიყვანოს.

ფილმში ომი დანახულია, როგორც სტრატეგიული თამაში – არანაკლებ აბსტრაქტული და ინტელექტუალური, როგორიც ჭადრაკია. “დოქტორი სთრეინჯლავი” შესანიშნავად წარმოაჩენს ადამიანურ ძალადობრივ ბუნებას და არსით, პაციფისტურია.

6. ნიუ იორკი, ნიუ იორკი (ჩარლი კაუფმანი, 2008)

ჩარლ კაუფმანმა „ნათელი გონების მარადიული ბრწყინვალების“ სცენარის დაწერის შემდეგ გადაწყვიტა კიდევ უფრო ღრმა სტრუქტურის მქონე პროექტი შეექმნა. ცნობილ დრამაში ფილიპ სეიმურ ჰოფმანი თეატრის მმართველის როლს ასრულებს. კრეატიული დრამატურგი გიგანტურ დარბაზში ნიუ-იორკის რეპლიკას აგებს და ცდილობს, რომ დეკორატიულ ქუჩებში ყველაზე საინტერესო ისტორიები გაათამაშოს. საკმაოდ დრამატული და ორაზროვანი სცენარი შავი იუმორითაც არის გაჯერებული, რაც დატვირთული ფილმის ყურებისას იდეალურ განწყობას შეგიქმნით.

7. გამანადგურებელი ანგელოზი (ლუის ბუნუელი, 1962)

მეოცე საუკუნის ცნობილი ნამუშევარი ერთ-ერთ საუკეთესო სურეალისტურ ფილმად არის აღიარებული. სცენარი ბურჟუაზიული ცხოვრების მქონე ადამიანებზე მოგვითხრობს, რომლებიც ერთად ვახშმობას გადაწყვეტენ, თუმცა ბოლოს აღმოაჩენენ, რომ სასადილო ოთახში არიან ჩაკეტილები. სახლიდან გაღწევის უშედეგო მცდელობები და ერთად გატარებული ყოველი საათი პერსონაჟების ნამდვილი სახის გამომჟღავნებას იწვევს. ამპარტავნობასა და სოციალურ კლასს ამოფარებული ადამიანები გადარჩენისთვის ბრძოლას იწყებენ და სიტუაციაც ფიზიკური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებისთვის გამართული ბრძოლის ველად იქცევა.

8. კოსმოსი (ანჟეი ჟულავსკი, 2015)

ანჟეი ჯულავსკის ყველაზე ცნობილი ფილმი ახალგაზრდა კაცების ისტორიას მოგვითხრობს. სცენარის მთავარი გმირები გადაწყვეტენ პატარა ქალაქში გადავიდნენ საცხოვრებლად, რათა მშვიდად გაატარონ დარჩენილი სიცოცხლის წლები. ვითარება მაშინ იძაბება, როდესაც ფილმის მთავარი პერსონაჟი სახლთან ჩამოკიდებულ მკვდარ ბეღურას აღმოაჩენს და ამ მინიშნების დამტოვებელი ადამიანის ძებნას იწყებს. ისტორია წარმატებული რეჟისორის მიერ საკუთარი კარიერისა და ადამიანური ბუნების შესახებ დაწერილი ხუმრობებითაც არის გაჯერებული.

9. ლობსტერი (იორგოს ლანთიმოსი, 2015)

ლობსტერი მომავლის საზოგადოებაში სიყვარულის მცნების დრამატულ ტრანსფორმაციასა და გაუფასურებაზე მოგვითხრობს. ფილმში აღწერილ საზოგადოებაში სასიყვარულო პარტნიორის გარეშე ცხოვრება აკრძალულია. საზოგადოების იმ წევრებს, რომლებსაც პარტნიორი მიატოვებთ, სპეციალურ სასტუმროში აგზავნიან 45 დღით, რათა რომელიმე იქ მყოფი ახალი ადამიანი გაიცნონ და შეუყვარდეთ. თუკი აღნიშნულ ვადაში ამ დავალებას ვერ შეასრულებენ, მარტოხელა ადამიანებს ცხოველად გადაქცევა ემუქრებათ. ეს ორიგინალური ნამუშევარი ყველაზე აქტუალურ პრობლემას სრულიად ახალი კუთხით დაგანახებთ.

10. ბერდმენი (ალეხანდრო გონსალეს ინიარიტუ, 2014)

ალეხანდრო ინიარიტუს ყველაზე ამბიციური და ინტელექტუალური სიუჟეტის მქონე ნამუშევარი არტისტზე მოგვითხრობს, რომელმაც საზოგადოების სიყვარული ცნობილი სუპერგმირის როლის შესრულებით მოიპოვა, თუმცა ახლა სხვა რამეში სურს საკუთარი ნიჭის გამოხატვა. მაიკლ კიტონის მიერ განსახიერებული მთავარი გმირი გადაწყვეტს ამჯერად მაყურებელს ბროდვეის სცენაზე გამოსვლით დაუმტკიცოს, რომ სხვა როლების შესრულებაც შეუძლია. მიუხედავად ამისა, კიტონის პერსონაჟის ქვეცნობიერის ნაწილს ისევ ცნობილი გმირის განსახიერება და გასართობი ინდუსტრიის ნაწილად დარჩენა სურს. რეჟისორი ამით კრეატიული ადამიანების ცხოვრების იმ პრობლემებზე უსვავს ხაზს, რომელიც ჰოლივუდში მყოფ არტისტებს ყოველდღიურად აწუხებთ.

11. საშლელთავა (დევიდ ლინჩი, 1977)

საშლელთავა რეჟისორის პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმია. მასში მაყურებელი ჰენრი სპენსერის (ჯეკ ნენსი) შიზოფრენიულ კოშმარში მოგზაურობს – ის ქარხნის მუშაა, რომლის მეგობარი გოგონაც ორსულად არის და ჰენრი იძულებულია ცოლად მოიყვანოს. მათი შვილი კი პატარა მონსტრი აღმოჩნდება, რომელიც გამუდმებით ტირის. ფილმის სიუჟეტი დამაბნეველი, ძლიერი და ძალადობით აღსავსეა. ლინჩის სიურეალისტური მიდგომა და მთავარი პერსონაჟის უბედური ყოფა მაყურებელს არასასიამოვნო ემოციებით ავსებს. ჰენრი თიტქოს გაჭედილია მისთვის არასასურველ რეალობაში და თავს მხოლოდ ერთი იდეით იმშვიდებს – “სამოთხეში ყველაფერი კარგად იქნება!”

12. ანომალიზა (დიუკ ჯონსონი, ჩარლი კაუფმანი, 2015)

ჩარლი კაუფმანი საკუთარ თავს ყველაზე ეგზისტენციალისტ ავტორად მიიჩნევს. ანომალიზას საშუალებით ის ადამიანის ბუნებას, სიყვარულსა და იდენტობას იკვლევს. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი ანიმაციურია, ის საოცრად ადამიანურია… იმდენად ადამიანური, რომ ტკივილსაც კი განიჭებს. სიუჟეტი მოგვითხრობს მაიკლის ერთფეროვანი, ნაცრისფერი ცხოვრების შესახებ, რომელიც მოწყენილობითაა სავსე. რამ შეიძლება დააინტერესოს ადამიანი გარემოში, სადაც ყველაფერი მოსაბეზრებელია?

სიტუაცია რადიკალურად იცვლება მას შემდეგ, რაც ჩვენი პროტაგონისტი უბრალო გოგონას, ლიზას ხვდება და თითქმის ერთი ნახვით უყვარდება. ვითარდება ისტორია, რომელიც მაყურებელს სევდისა და მელანქოლიის განცდას უტოვებს – ურთიერთობები, სიყვარული, ყველაფერი სრულდება… ის კი, რაც ერთ დროს შენში აღტაცებას იწვევდა, დროთა განმავლობაში უინტერესო და მოსაბეზრებელიც კი ხდება.

13. დამსხვრეული ყვავილები (ჯიმ ჯარმუში, 2005)

კიდევ ერთი საოცრად ადამიანური ისტორია, რომელშიც მთავარ პერსონაჟს ბილ მიურეი განასახიერებს. მას შემდეგ, რაც დონ ჯონსტონს მეგობარი ქალი მიატოვებს, ის იღებს წერილს ძველი საყვარლისაგან, რომელიც ატყობინებს, რომ მას 19 წლის შვილი ჰყავს. ქალი არ ამხელს საკუთარ ვინაობას, ამიტომ დონი მეგობარი დეტექტივის დახმარებით იწყებს ყველა იმ ქალის მონახულებას, რომლებთანაც 20 წლის წინ რომანი ჰქონდა.

ზოგიერთი მას სიხარულით, ზოგიც კი ზიზღით ეგებება. მაყურებელი კი მისი პირადი ცხოვრების თვალთვალის კვალდაკვალ, დეტექტივის როლსაც ირგებს და დონის მამობის საიდუმლოს გამჟღავნებას ელოდება. ეს არის ფილმი ადამიანების ისტორიებზე და აუცილებლად დაგვაფიქრებს იმ ხალხზე, რომლებიც ოდესღაც ჩვენი ცხოვრების ნაწილები იყვნენ – სად არიან ახლა ისინი? ბედნიერები არიან თუ არა? ნეტავ ხანდახან მაინც თუ ფიქრობენ ხოლმე ჩვენზე?

14. უსაფრთხოდ, როგორც იქნა! (ფრედ ნიუმეიერი, სემ ტეილორი, 1923)

მსახიობი ჰაროლდ ლოიდი, რომელიც ამავდროულად ფილმის სცენარისტიცაა, მოულოდნელობით აღსავსე კომედიაში საკუთარ როლს შესანიშნავად ასრულებს. მისი პერსონაჟი სოფლიდან დიდ ქალაქში იმ იმედით მიემგზავრება, რომ კარგ სამსახურს იშოვის და საყვარელი გოგონას, მილდრედის ცოლად მოსაყვანად საკმარის ფულს დააგროვებს. სამწუხაროდ, მას არ გაუმართლებს და ერთ-ერთი მაღაზიის კლერკი ხდება, რომლის მფლობელიც კონკურსს აცხადებს: თანამშრომელი, რომელიც ყველაზე მეტ კლიენტს მოიყვანს, ჯილდოდ ათას დოლარს მიიღებს. სწორედ ამიტომ ჰოლანდს მაღალი შენობის დალაშქვრა უწევს.

მამაკაცის რომანტიზებული სახე, რომელიც მზად არის საყვარელი ქალის მოსაპოვებლად სიცოცხლეც კი გასწიროს, მაყურებელში აღტაცებას იწვევს, თუმცა, ამავდროულად, საზოგადოების ფულზე დამოკიდებულებასაც გვაჩვენებს – სწორედ ფული გახდა ჩვენი ოცნებების ახდენის მთავარი გასაღები – იმისთვის, რომ მივიღოთ ყველაფერი ცხოვრებისაგან, სიყვარული თუ პატივისცემა, ჩვენ სწორედ ფული გვჭირდება!

15. ბრაზილია (ტერი გილიამი, 1985)

უზარმაზარ, ტოტალიტარულ სახელმწიფოში ჩვენ ვხვდებით სემ ლოურის – ბიუროკრატს, რომელიც მოულოდნელად ქვეყნის მტერი ხდება. ამის მიზეზი შეცდომით დაბეჭდილი დოკუმენტია. სამყარო, რომელშიც ის ცხოვრობს სრული კონტროლის ქვეშ იმყოფება – მთავრობა ყველას და ყველაფერს საკუთარი მიზნებისათვის იყენებს და სემიც რობოტივით ასრულებს მასზე დაკისრებულ მოვალეობას. ერთადერთი ადგილი, სადაც ის ამ სასტიკ რეალობას გაურბის, მისივე ოცნებებია – იქ სემი სუპერგმირად იქცევა, რომელიც საყვარელი ქალის გადასარჩენად სხვადასხვა სახის დაბრკოლებებს გადალახავს.

ფილმი მოგვითხრობს ინდივიდის ემანსიპაციაზე და ეძებს პასუხებს ისეთ კითხვაზე, როგორიცაა: რამდენად ცივილიზებულია ცივილიზაცია, თუ ის ჩვენს ცხოვრებას საცოდაობად აქცევს?

 

 

Tags